|
Επιλογές από το βιβλίο του Νίκου Χ Ζαφειρόπουλου «Ψάρι Ηραίας Γορτυνίας» Διαδέσκασης ?θη και Έθιμα **Γιωργημ βαρουν τα σ?μαντρα, σημαίνουν οι καμπάνες,
Δεν πας Γιωργ? στην εκκλησιά, δεν πας να ματαλάβεις.
Εγώ μανά μ' κολάστηκα όταν ?μουνα στρατιώτης,
Όλοι τα δέναν τα άλογα σε λεμονιάς κλωνάρι
Και εγώ π?γα και το έδεσα σε μαυρομάτας μν?μα.
Και σκάψε με τα νύχια του και με τα πεταλά του,
Βγάζει την κόρη ζωνταν? μέσα από το μν?μα.
Στο στ?θος της φορά σταυρό, στα χέρια της βαγκέλιο,
όλοι φιλούνε το σταυρό και εγώ το μαγουλό της.**
**Στη βρύση στέκω και διψώ, νερό κρατώ δεν πίων.
Πικρό πικρό μου φαίνεται, γυρίζω και το χύνω.
Τηράγοντας τις όμορφες, μου π?ραν το κανάτι.
Της το γυρεύω θαρρετά, της έρχεται γινάτι.
Κανάτι ξύλο κάνατο, να είχα το ριζικό σου
Που σε βαστούν οι γέμορφες, και πίνουν το νερό σου.
Δεν είναι κρίμα να διψώ και να είμαι και στη βρύση
Και να μην έρχεται καμμιά, εμένα να φιλ?σει
Τη δίψα μου να σβ?ση.
Τρείς αδελφούλες είμαστε, και οι τρείς μαυρομματούσες.
Τη μια τη λένε βαμπακιά, την άλλη κρύα βρύση,
Την τρίτη την καλύτερη τη λένε κυπαρίσι.
Να φίλαγα τη βαμπακιά , να πιώ νερό απ' τη βρύση,
Να ' στρωνα να κοιμόμουνα κοντά στο κυπαρίσι. **
**Πέντε χρόνους μέσ' στα ξένα Κωνσταντίνα μου
κι άλλους πέντε στα νησιά
Κωνσταντίνα σ' αγαπά
Πέρασ' απ' τη γειτονιά σου Κωνσταντίνα μου
μου έδωσες μια μαχαιριά
Κωνσταντίνα σ' αγαπά
Σου είπα πέτα τη τη ρόκα Κωνσταντίνα μου
Και μην φτιάχνεις πλιά προικιά
Κωνσταντίνα σ' αγαπά
Σένα το 'χει η ομορφιά σου Κωνσταντίνα μου
Τι τα θέλεις τα προικιά, Κωνσταντίνα σ' αγαπά
Άσπρο είν το πρόσωπο σου. σαν τη κόλλα το χαρτί
Κόκκινο το μάγουλο σου.... σαν το μ?λο στη μηλιά
και λιχνό είναι το κορμί σου Κωνσταντίνα μου
και λυγίζει σαν λυγιά
Κωνσταντίνα σ' αγαπά .
Καλλιέργεια
Φημιζόταν το χωριό μας για το καλύτερο σιτάρι όπου από μακρινές αποστάσεις ?ρχοντο να  ανταλλάξουν σιτάρι. Η σπορά γινόταν με τα ζώα, μουλάρια, βόδια και γαϊδούρια και ακολουθούσαν κοντά στο ζευγάρι δύο και περισσότερα ξινάρια (σκαφτιάδες). Ο θερισμός γινόταν με τα δρεπάνια και ο αλωνισμός με τα ζώα. Το σιτάρι και το αραποσίτι το άλεθαν στους νερόμυλος Μαυράδες και Λαγάφτη. Τον χειμώνα άλεθαν στην Αράχωβα, Ράφτη και Τρουπ?. Το σιταρένιο ψωμί, το χάσικο όπως το έλεγαν, έτρωγαν μόνο τις επίσημες ημέρες, ενώ η μπομπότα ?ταν το καθημερινό ψωμί, υγιεινό, φτούριο, ιδίως να το τρώς με γάλα. Με λίγο γάλα στο καπόρι έτριβες δύο κιλά μπομπότα και πάλι γάλα υπ?ρχε στο καπόρι, ενώ με ψωμί σιταρένιο χρειαζόσουν το τριπλό γάλα, παράλληλα ιδίως στα παιδιά το έφτιαχνε και λίγη κοιλιά. Πάντως όλοι ?ταν ευχαριστημένοι από την παραγωγ? τους, καλά π?γαμε εφέτος, έλεγαν, τους έξι μ?νες αγοραστό, έξι μ?νες δανεικό από τον Αντωνάκη και το υπόλοιπο από το κασόνι τους. Κτηνοτροφία
Επειδ? η γεωργία δεν επαρκούσε στη συντ?ρηση των πολυπληθών μελών κάθε οικογένειας, ασχολούντο και με την κτηνοτροφία. Κατά μέσο όρο το χωριό αριθμούσε πάνω από πέντε χιλιάδες αιγοπρόβατα. Βοηθούσε την οικογένεια κατά 60%, είτε πουλώντας στο χασάπη, είτε ακόμη από το μαλλί των προβάτων που κατασκεύαζαν κουβέρτες, μπατανίες, βελέντζες κ..α. η' ακόμη ύφαιναν ρούχα για ένδυση, κάλτσες, γιούρτες, μπιτούρια, μπαλαρίνες κ.ά. Και η κοζιά από τα γίδια είχε την αξία της, σε σαίσματα, κάπες κ.ά. Τα παλιά χρόνια έπεφταν πολλά χιόνια στο χωριό, πράγμα που ανάγκαζε τους κτηνοτρόφους να φεύγουν τους χειμερινούς μ?νες, κυρίως από τα τέλη Νοέμβρη και να κατεβαίνουν στα χειμαδιά Αναζ?ρι, Τσούκα και Βλάχους. Εκεί ζούσαν μέσα σε τέντες και η τροφοδοσία τους γινόταν από το χωριό. Δυσκολία είχαν μέχρι να πιαστούν από το γάλα, νομ? το έλεγαν. Την Άνοιξη μετά του Αγίου Κωνσταντίνου ανέβαιναν στα βουνά. Για διευκόλυνση στο τυροκομείο έσμιγαν ανά τέσσερις η' και περισσότεροι με σκοπό, ένας βετούλια, ο  άλλος τα μπερνάκια, ο άλλος πρόβατα η' γίδια γαλάρια. Τα γαλάρια τα έβαζαν στη στρούγκα και ο καθένας άρμεγε τα δικά του χωριστά. Κάθε βδομάδα ?ταν και ένας τυροκόμος. Το γάλα το μετρούσαν με τσιτούρια, με υποδιαιρέσεις, μισό, κλίκι, κολοπάνι και κοντόγιομο. Το έγραφαν σε ένα πεντάγωνο ξύλο που το έλεγαν τσιέτουλα, εκεί με χαράκια, χάραζαν και μια γραμμ?. Το γάλα τοποθετούσαν σε φούρκες μέσα σε λεβέτι και δίπλα στενόταν ο πάσιαλος που κρέμαγαν τις καρδάρες και τα τσαντιλόπανα. Το γάλα το έπιζαν με κατσικοπυτιά με γουρνοπυτιά. Πολλές φορές για να έχουν καλύτερη επιτυχία, όταν έπηζαν το τυρί, ρωτούσαν, ακούς πυτιά; - Ακώ και παρακώ, ακώ σαν λύκος.
Η γίδα του Τόμπρου
Στη Δημητσάνα για να πουλ?σει μια γίδα πηγαίνει ο Τόμπρος. Συλλαμβάνεται και στο Λαϊκό Δικαστ?ριο δικάζεται. Ο Πρόεδρος του Λαϊκού δηλώνει ασθένεια και τους παραπέμπει στον ανώτερο. Τι λές ρε Γιώργη, εγώ είμαι του Αναθεωρητικού, δεν μπορώ να δικάσω. Τότε τι θα γίνει; Εγώ είμαι άρρωστος. Θες να τρέχω για τη Φουρτζάτα; Τελικά δικάζει ο Πρόεδρος του Αναθεωρητικού. Γιατί ρε παλιάνθρωπε π?γαινες με τη γίδα στη Δημητσάνα; Κλεμμένη ?ταν; Δικ? μου κύριε Πρόεδρε, δεν έχω ψωμί για τα παιδιά μου και π?γα να την πουλ?σω να αγοράσω μπομπότα για τα παιδιά μου, πεινάνε κύριε Πρόεδρε. Το δικαστ?ριο επείσθη στην πατρικ? αγάπη για τα παιδιά του και καταδικάζει ατάκα και επί τόπου τη γίδα σε σφαγιασμό και στο λεβέτι με φουσκούνι. Λύεται η συνεδρίαση. **Πουλάκι μου μελαχροινό, εγώ για σένα τραγουδώ
Και χειλάκι μου βαμμένο, κάποιο νιό έχεις τρελαμένο.
Γυρίζω βράδυ και πρωί να σε πετύχω μοναχ?.
Γύρισε κατατρεγμένος σαν τρελός δαιμονισμένος.
Έχασα το μαντ?λι μου, καημό έχουν τα χείλη μου.
Απ' την τσέπη της ποδιάς μου, ντέρτυ τ' έχω της καρδιάς μου.
Το πού μού το κεντούσανε το λιανό - τραγουδούσανε
Τρία όμορφα κοράσια, σαν του Μάη τα κεράσια.
Η μια κεντάει τον αητό, μ' αρέσει πως να της το ειπώ
Αχ κι άλλη το φεγγάρι, Χάιδω μου ποιος θα σε πάρει.
Η τρίτη η μικρότερη, κοντούλα νοστιμότερη
κεντάει το Βελεστίνο, θα σε πάρω δεν σ' αφ?νω. Ο Βουλευτ?ς
Κάθε τρία με τέσσερα χρόνια, εν 'όψη εκλογών, κάποιος υποψ?φιος περνούσε και από το χωριό μα . Από το βράδυ είχε δοθεί το σ?μα ότι αύριο το μεσημέρι φθάνει ο υποψ?φιος βουλευτ?ς. Είχαμε και τον Μαρίνη για τελάλη, άλλοτε με χωνί, άλλοτε με μεγάφωνο, φώναζε τους απανταχού χωριάτες. Ακούστε Ψαραίοι, ταχιά, θα περάσει ο υποψ?φιος βουλευτ?ς μας, να μαζευτούμε ούλοι στο μαγαζί να του ειπούμε τα προβλ?ματα μας. Οι στράτες και τα σπίτια να είναι παστρικά, καθώς και όσοι μείνουν στο χωριό να είναι αλλαγμένοι και ξουρισμένοι. Το σύνθημα εδόθη και το πρωί, μικροί - μεγάλοι στο καφενείο. Πλησιάζει η ώρα άφιξης του βουλευτ? . Ο υποψ?φιος πλησιάζει και η εγκάρδια υποδοχ? και τα χειροκροτ?ματα αρχίζουν. Με χειραψία σε όλους και το όνομα του καθενός λέει ο υποψ?φιος. Που τους γνωρίζει και τους θυμάται όλους; Ο κομματάρχης, στο αυτί του υποψ?φιου λέει και το όνομα του καθενός. Έρχεται και η ώρα να κεράσουν τον βουλευτ?, ώστε με τη σειρά του και αυτός να ανταποδώσει το κέρασμα. Κρασί στον κύριο βουλευτ?, φωνάζουν το κατάστημα. Το κρασί πάει στον υποψ?φιο και η ανταπόδοση αρχίζει. Τι θα πάρετε, κερνά ο βουλευτ?ς μας, ρωτάει το κατάστημα και σε λίγο το τραπέζι γέμισε κρασιά , ούζο και μια κούτα τσιγάρα άφιλτρα. Μπράβο σας, αναφωνεί ο υποψ?φιο , μια χαρά σας βλέπω, τι κάνει το οξυγόνο και ο καθαρός αέρας.
Δεν ζει ο άνθρωπος με αέρα και οξυγόνο κυρ-βουλευτ?, είμαστε ούλοι που μας βλέπεις πολυφαμελίτες με προβλ?ματα .
Και εγώ γιατί είμαι κοντά σας; Για να λύσω τα προβλ?ματα σας. Λες και ?ταν όλοι συνεννοημένοι, με μια φων? απάντησαν, ευχαριστούμε... .
Ένας - ένας λένε τα προβλ?ματα τους, Δίνετε εντολ? στον γραμματέα να κρατά σημειώσεις. Κάτω από κάθε όνομα, τράβα μια κόκκινη μολυβιά .
Αρχίζουν οι διαμαρτυρίες, δεν είμαστε κομμουνιστές κύριε .
Προς Θεού, δεν σας λέω κομμουνιστές, αλλά εσείς με την κόκκινη μολυβιά είσθε σίγουροι ότι κάπου θα σας βολέψω .
Ξαφνικά ο κομματάρχης πλησιάζει τον βουλευτ? και του λέει κρυφά στ' αυτί: Τι πάς να κάνεις; αν τους διορίσεις όλους, εμένα ποιος θα μου σκάβει το αμπέλι;
Μη στενοχωριέσαι, φροντίζω για σένα, γραμματέα, το χρώμα του μολυβιού κόκκινο!!! Ο Χρόνος όμως για τον βουλευτ? είναι λίγος, θέλει να πάει και σε άλλα χωριά, και πρέπει να βιαστεί. Όρθιοι όλοι και από θέση προσοχ?ς, αποχαιρετούν τον κύριο, όχι βουλευτ? αλλά βολευτ?, γιατί νομίζουν ότι όλοι βολεύτηκαν. Υπ?ρχαν όμως και άτομα τα οποία ?θελαν να συναντ?σουν τον βουλευτ? αλλά είχαν τα γιδοπρόβατα, τι να κάνουν, σκέφτηκαν καρτέρι στο δρόμο, φθάνοντας ο βουλευτ?ς, τον σταματούν και τον καλωσορίζουν. Γεια σου και χαρά σου φίλε κουμπάρε, Αρεστείρης κατάλαβες.
Χάρηκα πολύ, πως τα έχεις τα γιδοπρόβατα;
Τα γιδοπρόβατα καλά είναι, εγώ δεν είμαι καλά. Ανταλλάξαμε κατάλαβες κάτι κουβέντες την τελευταία στιγμ? με τον κουμπάρο Βλαχιώτη που του έδινα τριάντα ψ?φους.
Ψ?φισε μια φορά και μένα να δείς τι άνθρωπος είμαι....
Τώρα θα σε ψηφίσω κατάλαβες, για ένα καπρίτσιο, κατάλαβες , για χάρη σου θα κάνω και φόνο, απ' αυτ? τη στιγμ? είμαι Παπαλιακός μέχρι κόκαλο.
Εε.....όχι και φόνο.
Λόγος το λέει, τώρα στα γεράματα να με πάνε αλυσοδεμένο. Κοίτα στα γίδια, το βλέπεις εκείνο το τραγί που δεν φαίνεται; Για χάρη σου στις εκλογές θα το σφάξω να αρτύσω ούλο το χωριό, μου λείπει όμως το κρασί και τα τσιγάρα, κατάλαβες .
Δεν κρατάω χοντρά μαζί μου να σου δώσω , θα σου στείλω όμως επιταγ?..... Πέρασαν χρόνια και χρόνια μα η επιταγ? ακόμα δεν έφτασε, όσο για τους διορισμούς στην Αθ?να, αργούν, ακόμα δε τελείωσε το σκάψιμο του αμπελιού ... .. Ο γάμος του Κωνσταντ?
Είχε τελειώσει πρίν ένα χρόνο το στρατιωτικό ο Κωνσταντ?ς και ?λθε η σειρά του να παντρευτεί. Έβλεπε  τα άλλα παιδιά που είχαν παντρευτεί και του άναβαν τα αίματα. Έβαλε φίλους και δικούς, έβαλε κλωνιά στ' αδράχτι, να του βρουν νύφη γεροδεμένη, μπρατσάτη και καγκελοφρύδα. Βρέθηκε και η νύφη , η μέρα που θα την γνωρίσει πλησιάζει, άρχισαν οι προετοιμασίες. Το πρώτο θέμα που έπρεπε να κουβεντιάσουν ?ταν η προίκα, αυτ? ?ταν ένα χωράφι από τη μέση και πάνω η' κάτω. Ο Κωνσταντ?ς που γνώριζε το χωράφι πρίν γνωρίσει τη νύφη, ?θελε από τη μέση και πάν . Άρχισαν οι προετοιμασίες, το πρώτο ?ταν το κούρεμα με προβατοψάλιδο, κατόπιν το λούσιμο, αλλά το πρόβλημα λύθηκε σύντομα. Κούρεψαν μια προβατίνα, έπλυναν τα μαλλιά και με το νερόμαλλο έλουσαν τον Κωνσταντ?, στο τέλος τον ξούρισαν. Βρ?καν ελάττωμα στο κουρεμένο του μαλλί που έμοιαζε με σκαντζόχειρου, τι να κάνουν, τον έλουσαν με τυρόγαλο για να σταθεί, στη στάνη υπ?ρχε άφθονο. Καθ' οδό για τη νύφη, γίνονταν οι ανάλογες προετοιμασίες, ο τρόπος συμπεριφοράς του γαμπρού και το πώς θα αντιληφθεί ο προξενητ?ς, εάν του αρέσει η' όχι η νύφη. Η συμφωνία ?ταν, εφ'όσον του αρέσει, να καθίσουν για φαγητό, εάν όχι, θα φύγουν με το αιτιολογικό, μόλις φάγαμε. Έφθασαν στο χωριό, τους υποδέχτηκαν με εγκαρδιότητα. Η νύφη, από κάποια τρύπα της μισάντρας κοιτούσε το γαμπρό, δεν ?ταν όμως και απαραίτητο, οι γονείς αποφάσιζαν. Άρχισαν να πίνουν τα κρασιά τους, τα ρακιά τους και στη φωτιά τσιτσίριζε ο καγιανάς. Η μυρωδιά και η πείνα έκαναν τον γαμπρό να ξεχάσει τα συμφωνηθέντα από πρίν με τον προξενητ?. Πεινάς Κωνσταντ?; εγώ κάπως δεν πεινάω, εσύ τι λές;
Ματαλαβαίνω από την πείνα, ούτε γκόρτσο, ούτε νερό έχω βάλει στο στόμα μου .
Τότε, βάλτε να φάμε, να μη σας προσβάλουμε. Το φαγοπότι άρχισε, τα ποτ?ρια τα τσιγκρούσαν, οι πρώτες ευχές άρχισαν, καλά στερεώματα, η ώρα η καλ? και τέτοια ωραία. Ο γαμπρός δεν καταλάβαινε τι γινόταν γύρω του, πίνει το κρασί του, το ξαναπίνει και στο τέλος αναφωνεί: πάντα τέτοια και του χρόνου!! Στο τέλος, πριν φύγουν, ο γαμπρός ζ?τησε καφέ αλλά ο προξενητ?ς τον καθησύχασε ότι δεν πάει καφές μετά το φαγητό γιατί τα πρόβατα θα φύγουν από το κοπάδι. Τελικά τους αποχαιρέτησαν και έφυγαν. Μόλις σκαπέτησαν από το σπίτι, ρωτά ο προξενητ?ς το γαμπρό:
Σου άρεσε η νύφη;
Ρε φεύγα από κει με τη σουρουμπουμπλού.
Στη στράτα τη κουβεντιάζαμε; Γιατί καθίσαμε να φάμε;
Μα....αφού πείναγα.
Συ πείναγες, αλλά εγώ εκτέθηκα.
Εεε ... ...τότε πάμε να την πάρουμε. Τελικά ο λόγος είναι λόγος , αυτοί παντρεύτηκαν και έζησαν καλά και εμείς ακόμα καλύτερα.
|
